Poległym - Krzysztof Kamil Baczyński

Nocą, gdy ciemność jest jak zwierzę czarne,

stoi cisza jak lęku drgający biały słup.

I żyła śmierci bije: na marne - drży - na marne,

a rano znów się potknę o rozkopany grób.

A dniem stół pusty stoi, zabrakło na nim rąk,

które by razem ze mną wznosiły kruchą sieć

a uporczywe twarze i ciała wokół siedzą,

jak gdyby tu przykute miłości mroczną wiedzą,

i głos na ścianach osiadł jak szron i dzwoni; "Leć!"

I każą mi: "Zapomnij!" Więc ręce ciężkie włożyć

w ciężarny ołów gliny i pracy toczyć głaz,

więc jeszcze dzień obrócić, jak mokry piach wyłożyć,

odetchnąć jeszcze śmiercią i jeszcze, jeszcze raz.

A potem znowu noc i słuchać długo trzeba,

jak schodów trzask się wznosi, jak dławi płótno czarne,

a w szyby śniegu bicz: "Na marne - drży - na marne!"

I życie w gardle tkwi jak ostry kamień chleba,

i czuję was w ciemności bez ziemi i bez nieba.

I wtedy trzeba wierzyć, i każą mi: "Zapomnij!"

I trzeba martwą broń zamienić w krzyż i płomień...

ulice moich dróg są wszystkie w górę - strome,

i cienka struga krwi jak lont się spala - do mnie.

Żelazna miłość - tak - wybuchło, zgasło, starło,

pozostał tępy mus, co w pięści tkwi jak gwóźdź.

Zapomnieć teraz, zdrętwieć, milczeniem tak się struć,

żeby mi pisklę ognia na dłoni nie umarło.

Odeszli. Noc po nocy. Coraz to krzyk za gardło

i tylko cisza po nich i dzwoni śniegu słup,

ale się głupie ciało jak ciężki pień uparło,

choć rano - ktoś się potknie o mój dymiący grób.

(06.01.1944)

Nocą, gdy ciemność jest jak zwierze, stoi zlękniona cisza... Już dwa pierwsze wersy pozwalają wczuć się w tamtą atmosferę. Ciemności, ciszy i lęku. Atmosferę wszechobecnej śmierci i straty. Pustych domów z pustymi stołami, przy których snują się tylko wspomnienia bliskich i dawne echo ich głosów. Rzeczywistości, w której z jednej strony nie da się o nich zapomnieć i nie myśleć, a z drugiej strony trzeba iść naprzód i dalej robić swoje. Dalej walczyć codziennie ocierając się o śmierć.

Gdy życie zaczyna uwierać, gdy wszystko wydaje się tak trudne, gdy śmierć i zło staje się codziennością, a walka odruchem, gdy zdaje się, że zostało już coraz mniej czasu... Jedyną słuszną drogą jest walka aż do ostatniej krwi.